व्यसनमुक्तांच्या कौटुंबिक पुनर्वसनासाठी केलेले कार्य

सामुपदेशिका: सौ. प्रियंका शिंदे
केंद्र: येडाई व्यसनमुक्ती उपचार व पुनर्वसन केंद्र, येरमाळा

व्यसनमुक्ती हा केवळ वैयक्तिक बदल नसून त्यामध्ये कुटुंबाचा सक्रिय सहभाग महत्त्वाचा असतो. व्यसनमुक्त झालेल्या व्यक्तींचे समाजात पुनःस्थापन आणि आत्मविश्वासाने आयुष्य जगण्यासाठी कुटुंबीयांची साथ अनिवार्य आहे. या पार्श्वभूमीवर येडाई व्यसनमुक्ती केंद्राच्या सामुपदेशिका सौ. प्रियंका शिंदे यांनी केंद्रातील लाभार्थ्यांच्या कौटुंबिक पुनर्वसनासाठी मोलाचे कार्य केले.

प्रमुख उपक्रम व कार्यपद्धती

१. कौटुंबिक समुपदेशन सत्र:
प्रियंका शिंदे यांनी दर आठवड्याला कुटुंबीयांसाठी समुपदेशन सत्रे आयोजित केली. यामध्ये व्यसनामुळे झालेल्या मानसिक ताण-तणावावर मात करण्यासाठी मार्गदर्शन करण्यात आले.

२.व्यसनाची मानसिक कारणे समजावून देणे:
अनेक कुटुंबीय व्यसन करणाऱ्या व्यक्तीकडे केवळ राग किंवा निष्कासनाच्या दृष्टिकोनातून पाहतात. यासाठी मानसिक आजार व व्यसन यातील संबंध स्पष्ट करून अधिक समंजस दृष्टिकोन तयार करण्यात मदत केली.

३.सकारात्मक संवादाची पुनर्बांधणी:
व्यसनाच्या काळात तुटलेले संवाद आणि ताणलेले नाते पुन्हा दृढ करण्यासाठी ‘सकारात्मक संवाद’, ‘सहनशीलता’ आणि ‘समजून घेण्याची कला’ यावर विशेष भर दिला.

४.घरी परतल्यानंतरच्या समस्यांवर मार्गदर्शन:
लाभार्थी जेव्हा उपचारानंतर घरी परततात, तेव्हा त्यांच्यासमोर विविध सामाजिक, आर्थिक आणि भावनिक अडचणी येतात. यावर मात करण्यासाठी कुटुंबीयांनी कोणती भूमिका घ्यावी, याचे मार्गदर्शन दिले.

५.अनुसरण (Follow-up) कॉल्स व भेटी:
केंद्रातून सुटलेल्या लाभार्थ्यांच्या घरी वेळोवेळी संपर्क साधून परिस्थितीचा आढावा घेणे व गरजेनुसार कुटुंबीयांना पुढील मार्गदर्शन देणे हे कार्यही प्रभावीपणे राबवले.

परिणाम

अनेक कुटुंबांमध्ये पुन्हा एकोप्याचे वातावरण निर्माण झाले.

लाभार्थ्यांनी आत्मविश्वासाने नव्याने जीवन सुरू केले.

काही कुटुंबीय स्वयंसेवक म्हणून केंद्रात योगदान देत आहेत.

व्यसनमुक्ती नंतर पुन्हा relapse होण्याचे प्रमाण कमी झाले.

निष्कर्ष

सौ. प्रियंका शिंदे यांच्या सातत्यपूर्ण समुपदेशनाच्या प्रयत्नांमुळे व्यसनमुक्त व्यक्तींच्या पुनर्वसन प्रक्रियेला बळकटी मिळाली आहे. व्यसनमुक्ती केंद्रातील केवळ औषधोपचार व थेरपीपुरते उपचार मर्यादित न ठेवता, कौटुंबिक स्तरावर पुनर्बांधणीसाठी झालेला हा प्रयत्न अत्यंत महत्त्वाचा वाटा आहे.