“लोकशाहीचा चौथा दीपस्तंभ, स्वाभिमान आणि सार्थ पत्रकारितेचा जयघोष”

प्रास्ताविक: नव्या युगाचा शंखनाद आणि पत्रकारितेचे पाऊल

आज लोकशाहीच्या महासागरात मंथन सुरू आहे. एका बाजूला, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि ChatGPT सारख्या विज्ञान-प्रगत साधनांनी सज्ज झालेले आणि तत्त्वनिष्ठ विचारांनी भारलेले पत्रकार, लोकशाही मूल्यांचे संरक्षक म्हणून आपला आवाज बुलंद करत आहेत. ही क्रांती सामान्य पत्रकारांना आत्मविश्वासाने आणि निर्भीडपणे उभे राहण्याची शक्ती देत आहे.
दुसरीकडे, ज्यांनी आपले माध्यमधर्म कर्तव्य विसरून सत्ताधाऱ्यांची चाटुगिरी आणि दलाली करण्यात धन्यता मानली, त्यांच्या अस्वस्थतेचे दिवस सुरू झाले आहेत. हा लेख केवळ टीका नाही, तर स्वाभिमानी पत्रकारितेच्या ‘गुडविल’ला सलाम आहे आणि लोकशाहीच्या चौथ्या स्तंभाच्या सन्मानार्थ केलेला सार्थ जयघोष आहे.
✨ तंत्रज्ञान: सत्याच्या शोधाचे नवे शस्त्र
AI आणि ChatGPT हे केवळ संगणकीय कोड नाहीत, तर ते सत्याच्या शोधाचे नवे शस्त्र आहेत. आज एक सामान्य पत्रकार या साधनांचा उपयोग करून माहितीचे विश्लेषण करतो, जटिल समस्यांचा वेध घेतो आणि कोणत्याही बाह्य दबावाशिवाय आपले मत प्रभावीपणे लोकांपर्यंत पोहोचवतो.
ज्यांनी आपले माध्यम ‘विकून’ टाकले आहे, त्यांना ही प्रगती पचवणे कठीण झाले आहे. त्यांच्या ‘चाटूकार’ वृत्तीमुळे, त्यांनी प्रशासकीय यंत्रणा आणि राजकीय लोकप्रतिनिधींची जी अनावश्यक स्तुती आणि चापलुसी केली, त्यामुळे त्यांच्या अस्तित्वाचा पायाच खिळखिळा झाला आहे. दुसऱ्याच्या बुद्धिमत्तेची आणि प्रामाणिक प्रयत्नांची त्यांना लागणारी ‘असह्यता’ हेच सिद्ध करते की ते केवळ बांडगुळ वृत्तीचे प्रतिनिधी आहेत.
> आत्मपरीक्षणाचा क्षण: आपल्या कर्तृत्वाऐवजी फक्त मालकाची ‘चाटुगिरी’ करण्यात आयुष्य व्यर्थ घालवणे, हे खरे यश आहे का?
> 🏛️ लोकशाहीचे कवच आणि पत्रकारांचे न्यायपर्व पत्रकारिता हे केवळ वृत्तसंकलन नाही, तर ते सामान्य जनतेचे न्यायपर्व आहे. देशाच्या अर्थकारणाचे अदृश्य धागे, बड्या उद्योगपतींचे वाढते साम्राज्य आणि सर्वसामान्य माणसाच्या जमिनीचे होणारे शोषण – या सत्यांना प्रकाशात आणणे, हेच पत्रकाराचे पवित्र कर्तव्य आहे.
सकारात्मक पत्रकारितेचे ध्येय:
* अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य: लोकशाहीमध्ये प्रत्येक नागरिकाला व्यक्त होण्याचा आणि प्रश्न विचारण्याचा अधिकार आहे. पत्रकारिता त्याला बळ देते.
* समानता: समाजात सर्वसामान्यांना समान लेखणे आणि त्यांच्या हक्कांसाठी लढणे.
* समस्या निवारण: जनतेच्या समस्या दूरपर्यंत पोहोचवून, त्या सोडवून घेण्यास प्रशासनाला भाग पाडणे.
ज्यांनी पैशासाठी आपला स्वाभिमान विकला, त्यांचे कर्तव्य केवळ चाटूगिरीत रुपांतरित झाले आहे. ते जनतेच्या प्रश्नांसाठी नव्हे, तर केवळ मालकाचे हित साधण्यासाठी उभे आहेत.
🛡️ ‘उपाशी राहू, पण स्वाभिमान विकणार नाही’ – हीच पत्रकारितेची ओळख
स्वाभिमानी पत्रकारांनी ‘विकल्या गेलेल्या’ मीडियाचा मार्ग पूर्णपणे नाकारला आहे. ही त्यांची नैतिक भूमिका आहे. नव-पत्रकारितेचा ‘एल्गार’: “आम्ही एक वेळ उपाशी राहू, पण आमचा स्वाभिमान, आमची लेखणी आणि आमची तत्त्वे कधीही विकणार नाही!”
> हा केवळ वैयक्तिक बाणा नाही, तर हा लोकशाहीच्या मूल्यांवरचा दृढ विश्वास आहे. ज्यांना ‘चाटूगिरी’ करायची आहे, त्यांनी ती जरूर करावी; पण त्यांनी दुसऱ्याच्या सार्थ अस्तित्वावर आणि प्रामाणिक कार्यावर गदा आणण्याचा प्रयत्न करू नये.
आम्ही समानता आणि लोकशाहीचे कवच मजबूत करण्यासाठी कार्य करू. प्रशासकीय यंत्रणेची चमचेगिरी, राजकीय लोकप्रतिनिधींची दलाली किंवा अन्य कोणत्याही चुकीच्या कामात आम्ही एकही क्षण व्यर्थ घालवणार नाही, हे आम्ही ठामपणे सांगतो.
भविष्यातील पत्रकारितेचे तेज आणि चाटूकारितेची शून्यवतता मोठ्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील नामांकित, पण आज विकलेल्या माध्यमांच्या प्रतिनिधींनी हे लक्षात घ्यावे की, तुमची ती उर्मी आणि प्रतिभा, तुम्ही फक्त दुसऱ्याच्या दयेसाठी का वापरत आहात? तुम्ही स्वतःचे सत्य आणि प्रामाणिक विश्लेषण का मांडत नाही?
जनतेला सारे काही कळते! तुमची ‘चाटण्याची सवय’ तुम्हाला शहाणपणा शिकवणार नाही. आजच्या जगात, तुमच्या कार्याचा प्रत्येक शब्द, प्रत्येक अहवाल कुठे ना कुठे लिहिला जात आहे. ज्यांच्या भरवशावर तुम्ही ‘तुणतुण’ उड्या मारता, त्यांनी तुम्हाला सोडले तर तुमचे अस्तित्व क्षणार्धात ‘शून्य’ होईल, हे नक्की लक्षात ठेवा..
हा लेख केवळ सकारात्मक पत्रकारितेचा सन्मान आहे. पत्रकारितेचा उद्देश हा सामान्य जनतेच्या न्याय-हक्कासाठी लढणे आणि लोकशाहीच्या चौथ्या स्तंभाला मजबूत करणे हा आहे, केवळ चाटूकारिता नव्हे. विकलेल्या माध्यमांना हा सणसणीत रट्टा आहे. स्वाभिमानी पत्रकार नेहमीच सत्याच्या बाजूने उभे राहतील.